Jakie są 4 ryzyka rynkowe?
Ryzyko rynkowe to zagrożenie stratą, które wynika ze zmian cen na całym rynku - a klasyczna klasyfikacja finansowa dzieli je na cztery czynniki: ryzyko stopy procentowej, ryzyko walutowe, ryzyko cen akcji oraz ryzyko cen towarów.1
Każdy z tych czterech obszarów ma inne źródło. Stopy procentowe zależą od decyzji banków centralnych, kursy walut od przepływu kapitału między krajami, ceny akcji od kondycji spółek i nastrojów inwestorów, a ceny surowców od globalnej podaży i popytu. Razem tworzą pełny obraz tego, na co wystawiony jest majątek inwestora lub firmy.
Rozpoznanie tych czterech kategorii pomaga budować odporny portfel, czyli zestaw aktywów, który nie załamie się pod wpływem jednego wydarzenia. Kiedy inwestor wie, że jego pieniądze reagują na kilka czynników naraz, może je świadomie rozłożyć zamiast skupiać ryzyko w jednym punkcie. Portfel złożony wyłącznie z polskich obligacji skarbowych jest silnie wystawiony na ryzyko stopy procentowej, ale prawie nie reaguje na ceny surowców - i odwrotnie.
Poniższa tabela zestawia cztery ryzyka w skrócie.
| Rodzaj ryzyka | Główne źródło | Najbardziej narażone aktywa |
|---|
| Stopy procentowej | Decyzje banków centralnych o koszcie pieniądza | Obligacje o stałym oprocentowaniu |
| Walutowe | Wahania kursów walut obcych | Inwestycje i transakcje w obcej walucie |
| Cen akcji | Cykle koniunkturalne i nastroje inwestorów | Akcje i indeksy giełdowe |
| Cen towarów | Podaż i popyt na surowce | Surowce i firmy produkcyjne |
Warto pamiętać, że ryzyko rynkowe działa w obie strony. Ten sam czynnik, który obniża wartość jednych aktywów, może podnieść wartość innych - dlatego przy każdym z ryzyk pokazujemy zarówno stronę zagrożeń, jak i stronę korzyści.
1. Ryzyko stopy procentowej
Ryzyko stopy procentowej to zmienność cen instrumentów finansowych, którą wywołują decyzje banków centralnych o koszcie pieniądza, i najmocniej dotyka ono instrumentów o stałym dochodzie, takich jak obligacje.
Cena obligacji o stałym oprocentowaniu porusza się w przeciwną stronę niż stopy procentowe.2 Gdy bank centralny podnosi stopy, nowe obligacje oferują wyższe odsetki, więc te starsze - z niższym oprocentowaniem - tracą na wartości. Jeśli masz obligację płacącą 3% rocznie, a nowe płacą 6%, nikt nie kupi Twojej po pełnej cenie, dopóki jej nie przecenisz.
Zmiany stóp wpływają też na koszt zaciągania i obsługi długu. Wyższe stopy oznaczają droższe kredyty, więc firmy i rządy płacą więcej za pożyczony kapitał. To ogranicza ich inwestycje i obniża zyski.
Polityka pieniężna zmienia również atrakcyjność oszczędności bankowych. Gdy lokaty oferują wysokie odsetki, część inwestorów przenosi pieniądze z akcji na bezpieczniejsze depozyty. Gdy odsetki są niskie, kapitał szuka wyższych zwrotów w innych klasach aktywów.
| Strona zagrożeń | Strona korzyści |
|---|
| Wzrost stóp obniża rynkową cenę obligacji o stałym oprocentowaniu | Spadek stóp podnosi cenę już posiadanych obligacji |
| Droższy kredyt zmniejsza zyski zadłużonych firm | Wyższe stopy poprawiają oprocentowanie lokat i nowych obligacji |
2. Ryzyko walutowe (kursowe)
Ryzyko walutowe pojawia się, gdy transakcje lub wyceniane aktywa są rozliczane w innej walucie niż waluta bazowa inwestora, a wahania kursów zmieniają ostateczny wynik finansowy.
Kurs waluty wpływa na realny zwrot z inwestycji zagranicznych. Nawet jeśli amerykańska akcja zyska 10%, polski inwestor zarobi mniej, gdy w tym samym czasie dolar osłabnie wobec złotego. Zysk w obcej walucie trzeba bowiem przeliczyć z powrotem na złote.
Ryzyko walutowe ma dwie twarze. Ekspozycja transakcyjna dotyczy marż importerów i eksporterów - słabszy złoty podnosi koszty importu, ale zwiększa przychody eksportera.3 Ekspozycja przeliczeniowa dotyczy wyceny aktywów zagranicznych w bilansie firmy, gdy ich wartość przelicza się na walutę krajową.4
Siła waluty zależy od polityki pieniężnej i stabilności gospodarczej kraju.4 Wysokie stopy procentowe i zdrowe finanse publiczne przyciągają kapitał, co umacnia walutę. Niepewność polityczna lub wysoka inflacja działają w drugą stronę.
| Strona zagrożeń | Strona korzyści |
|---|
| Osłabienie waluty obcej wobec złotego zmniejsza zysk z inwestycji zagranicznej | Umocnienie waluty obcej wobec złotego powiększa ten zysk po przeliczeniu |
| Silny złoty obniża przychody eksportera | Silny złoty obniża koszty importera |
3. Ryzyko cen akcji (giełdowe)
Ryzyko cen akcji to zagrożenie stratą, które wynika ze spadku ogólnych wycen na giełdzie, napędzanego cyklami koniunkturalnymi i nastrojami inwestorów.
Ceny akcji poruszają się w rytm cyklu koniunkturalnego. W czasie hossy, czyli długiego okresu wzrostów, wyceny szerokich indeksów rosną wraz z optymizmem i zyskami firm. W czasie bessy, czyli długiego okresu spadków, tanieją nawet akcje zdrowych spółek, bo cały rynek się cofa.
Miarą wrażliwości akcji na ruchy całego rynku jest współczynnik beta.5 Akcja z betą równą 1 porusza się tak jak rynek, beta powyżej 1 oznacza silniejsze wahania, a poniżej 1 - słabsze. Spółka z betą 1,5 rośnie i spada o połowę mocniej niż indeks.
Trzeba odróżnić spadek całego rynku od kłopotów jednej spółki. Ryzyko rynkowe dotyczy sytuacji, gdy wszystkie akcje tanieją naraz - na przykład podczas kryzysu finansowego. Problemy pojedynczej firmy, jak utrata dużego klienta, to już inne, specyficzne ryzyko.
| Strona zagrożeń | Strona korzyści |
|---|
| Bessa obniża wyceny nawet zdrowych spółek | Hossa podnosi wartość szerokiego portfela akcji |
| Wysoka beta pogłębia spadki w słabym rynku | Wysoka beta wzmacnia wzrosty w mocnym rynku |
4. Ryzyko cen towarów (surowcowe)
Ryzyko cen towarów wynika ze zmienności cen surowców energetycznych, rolnych, przemysłowych i metali, co przekłada się na koszty firm produkcyjnych oraz zwroty inwestorów surowcowych.
Rynki surowców reagują na czynniki spoza samej gospodarki. Konflikt geopolityczny może odciąć dostawy ropy, susza potrafi zniszczyć zbiory zbóż, a rosnący popyt przemysłowy w dużych gospodarkach podnosi ceny metali. Te zdarzenia są trudne do przewidzenia i wywołują gwałtowne ruchy cen.
Wahania cen kluczowych surowców uderzają w firmy, które ich używają. Droższa ropa i gaz podnoszą koszty transportu i produkcji, a droższa miedź - koszty budowy urządzeń elektrycznych. Firma produkcyjna, która nie przełoży tych kosztów na klienta, traci na marży.
Towary stanowią odrębną klasę aktywów o wysokiej zmienności. Ich ceny często poruszają się inaczej niż akcje czy obligacje, choć siła tej zależności zmienia się w czasie. Dzięki temu bywają w portfelu elementem, który rozkłada ryzyko.
| Strona zagrożeń | Strona korzyści |
|---|
| Skok cen surowców podnosi koszty firm produkcyjnych i transportowych | Wzrost cen surowców zwiększa zyski ich producentów i inwestorów surowcowych |
| Wysoka zmienność może przynieść gwałtowne straty | Niższa korelacja z akcjami pomaga rozłożyć ryzyko portfela |
Te cztery ryzyka razem opisują pełną ekspozycję rynkową. Inne rodzaje zagrożeń, jak ryzyko operacyjne czy prawne, leżą poza kategorią ryzyka rynkowego i rządzą się własnymi zasadami.
