Najpewniejszym ETF-em na metale ziem rzadkich w Polsce jest VanEck Rare Earth and Strategic Metals UCITS ETF (VVMX) – jest w XTB jako VVMX.DE i ma KID po polsku.12 Spółki od ziem rzadkich to w nim jednak tylko ok. 23% portfela, a producenci litu ok. 38%. Czystą ekspozycję na ziemie rzadkie spoza Chin daje Sprott Rare Earths Ex-China UCITS ETF (REE), ale to nowy, bardzo mały fundusz o niepewnej dostępności u polskich brokerów.
Oba fundusze są akumulujące, więc podatek od ETF zapłacisz dopiero przy sprzedaży z zyskiem.
Plusy i minusy ETF-ów na ziemie rzadkie – dla kogo który
Oba to tematyczne ETF-y o wysokim ryzyku – niewielki dodatek do zdywersyfikowanego portfela dla osób z długim horyzontem inwestycyjnym, które zniosą spadek wartości o połowę.
Ile ziem rzadkich jest naprawdę w ETF-ach VanEck i Sprott
Fundusz odwzorowuje indeks MVIS Global Rare Earth/Strategic Metals i kupuje spółki, które co najmniej połowę przychodów czerpią z ziem rzadkich lub metali strategicznych, np. litu, wolframu, molibdenu i tytanu.1 Spółki, dla których ziemie rzadkie są głównym biznesem – China Northern Rare Earth, MP Materials, Lynas Rare Earths i Shenghe Resources – to razem niespełna jedna czwarta aktywów. Największe pozycje to producenci litu SQM (8,9%) i Albemarle (8,5%), a dziesięć największych spółek stanowi ok. 60% funduszu.3 Gdy spada cena litu, ten ETF traci, nawet jeśli ceny ziem rzadkich rosną.
Ten sam fundusz opisujemy z perspektywy litu i innych metali do baterii w zestawieniu ETF-ów na metale strategiczne.
Sprott Rare Earths Ex-China UCITS ETF (REE, REXC)
Według emitenta to jedyny ETF UCITS skupiony wyłącznie na spółkach od ziem rzadkich – wszystkich spoza Chin. Notowany jest od 23 września 2026 r.4 Indeks Nasdaq Sprott Rare Earths Ex-China Capped przyjmuje tylko spółki, które większość przychodów lub aktywów mają z wydobycia, separacji, rafinacji lub produkcji ziem rzadkich.
Portfel jest mocno skoncentrowany. Trzy największe pozycje – MP Materials (16,0%), Lynas (13,8%) i USA Rare Earth (13,1%) – to ok. 43% aktywów. Spółki z Australii stanowią ok. 45%, a z USA ok. 38%.4 Na liście krajów, w których emitent zarejestrował fundusz, nie ma Polski.4
Amerykański VanEck REMX – punkt odniesienia
W USA od 2010 r. działa VanEck Rare Earth and Strategic Metals ETF (ticker REMX, NYSE Arca) z TER 0,53% i aktywami 1,55 mld USD.5 Amerykańskie fundusze nie publikują KID wymaganego przez unijne przepisy, więc polskie domy maklerskie zwykle nie oferują ich na zwykłym koncie maklerskim.6
Zmienność ETF-ów na ziemie rzadkie – dane historyczne
Fundusz VanEck tracił trzy lata z rzędu, w 2025 r. zyskał prawie 90%, a w 2026 r. znów traci – wahania o kilkadziesiąt procent rocznie są tu normą.
Najlepszy kwartał przyniósł +61,6% (III kw. 2025 r.), najgorszy −27,3% (II kw. 2022 r.). Od startu we wrześniu 2021 r. do końca września 2026 r. fundusz stracił łącznie 35,7%.3
Producent ocenia ryzyko w KID na 6 w skali od 1 do 7, a scenariusz warunków skrajnych zakłada, że z 10 000 USD po roku może zostać 1 640 USD.1 Sprott nie ma jeszcze historii notowań.
Dominacja Chin w ziemiach rzadkich i ryzyko polityczne
Decyzje Pekinu przesuwają kursy spółek w obu funduszach, bo Chiny dominują zarówno w wydobyciu, jak i w rafinacji.
Według USGS w 2025 r. świat wydobył ok. 390 tys. ton ziem rzadkich, z czego Chiny 270 tys. ton. Drugie były USA (51 tys. ton), trzecia Australia (29 tys. ton). Chiny mają też 44 mln ton z ponad 75 mln ton znanych rezerw.7 Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej Chiny odpowiadały w 2024 r. za 91% rafinacji ziem rzadkich do magnesów i 94% produkcji magnesów spiekanych.8
Ta przewaga jest narzędziem polityki. W kwietniu 2025 r. Chiny zaostrzyły kontrolę eksportu siedmiu ziem rzadkich, w październiku rozszerzyły ją na kolejne pięć, a w listopadzie zawiesiły październikowe ograniczenia na rok.7 Zachód odpowiada wsparciem dla własnych producentów – np. MP Materials ma od 2025 r. umowę z Departamentem Obrony USA gwarantującą przez 10 lat minimalną cenę 110 USD za kilogram tlenku neodymu i prazeodymu (NdPr).9
- VanEck: ok. 31% portfela to spółki z Chin, a KID pozwala lokować do 60% aktywów w akcjach z giełd w Szanghaju i Shenzhen.31 Restrykcje Pekinu mogą pomóc chińskim producentom, ale chińskie akcje niosą też ryzyko regulacyjne dla inwestorów zagranicznych.
- Sprott: brak Chin to zakład na to, że Zachód zbuduje własne łańcuchy dostaw. Wynik zależy od dotacji, cen gwarantowanych i zamówień rządowych – te mogą się zmienić po wyborach lub porozumieniu handlowym z Chinami.
Na ziemie rzadkie nie istnieje płynna giełda kontraktów ani jedna cena referencyjna, więc nie da się zbudować produktu takiego jak ETC na złoto czy srebro.
Ziemie rzadkie to 17 pierwiastków, sprzedawanych jako różne tlenki i stopy o różnej czystości.4 Handel odbywa się głównie w umowach bezpośrednich między kopalniami, rafineriami i fabrykami, a ceny podają agencje cenowe – USGS korzysta np. z notowań Argus Media.7 To produkt dla osób, które znają już podstawy – jeśli inwestowanie to dla Ciebie nowy temat, zacznij od naszych poradników.
jako źródło wiadomości w Google
