Co to są obligacje zerokuponowe?
Obligacje zerokuponowe to papiery dłużne, które nie wypłacają odsetek w trakcie trwania – kupujesz je poniżej wartości nominalnej, a w dniu wykupu emitent oddaje pełny nominał.
Nazwa pochodzi od kuponu, czyli okresowej wypłaty odsetek. W zwykłej obligacji kupon trafia na konto inwestora np. co rok lub co pół roku. W obligacji zerokuponowej kupon wynosi 0%, więc przez cały okres inwestycji nie dostajesz żadnych wypłat.
Zysk powstaje w inny sposób. Inwestor płaci mniej, niż wynosi wartość nominalna (kwota, którą emitent zobowiązuje się oddać), a przy wykupie dostaje cały nominał1. Ta różnica to dyskonto, dlatego obligacje zerokuponowe nazywa się też obligacjami dyskontowymi (ang. zero-coupon bonds).
Emitentem obligacji zerokuponowych bywa państwo, np. Skarb Państwa w Polsce2 czy rząd USA3, ale też przedsiębiorstwa. Jeśli trzymasz taką obligację do dnia wykupu, a emitent wywiąże się ze zobowiązania, wynik inwestycji znasz już w dniu zakupu.
Jak działa obligacja zerokuponowa: kupujesz taniej, odbierasz nominał
Cały zysk z obligacji zerokuponowej pojawia się jednorazowo przy wykupie, a jego wysokość zależy od czasu do wykupu i od poziomu stóp procentowych.
Weźmy obligację o nominale 1000 zł z wykupem za 2 lata. Jeśli rynek oczekuje od niej rentowności 4% rocznie, jej cena wynosi ok. 924,56 zł. Po 2 latach emitent wypłaca 1000 zł, więc zysk brutto to 75,44 zł.
Cenę obligacji zerokuponowej oblicza się wzorem:
P=N/(1+r)t
gdzie P to cena, N – wartość nominalna, r – rentowność do wykupu, a t – liczba lat do wykupu. Dla przykładu powyżej: 1000 / (1,04)² ≈ 924,56 zł.
Rentowność do wykupu (ang. yield to maturity, YTM) to średnia roczna stopa zwrotu, którą inwestor osiągnie, jeśli kupi obligację po danej cenie i zatrzyma ją do końca. Przy obligacjach zerokuponowych rentowność i cena opisują to samo – znając jedną, obliczysz drugą. Dlatego na rynku profesjonalnym takie obligacje notuje się często w rentowności, a nie w cenie.
Dyskonto działa jak procent składany zaszyty w cenie. Odsetki nie trafiają na konto, tylko narastają w wartości obligacji przez cały okres. Z każdym miesiącem cena zbliża się do nominału, a w dniu wykupu – przy niezmienionych stopach – zrównuje się z nim.
Obligacje zerokuponowe a kuponowe – różnica w sposobie wypłaty zysku
Obligacja zerokuponowa i kuponowa mogą dać podobną rentowność, ale kuponowa wypłaca odsetki regularnie, a zerokuponowa kumuluje cały zysk do dnia wykupu.
Ryzyko reinwestycji to niepewność, po jakim oprocentowaniu uda się ponownie zainwestować wypłacone kupony. Jeśli stopy procentowe spadną, odsetki z obligacji kuponowej trafią do nowej inwestycji na gorszych warunkach. Obligacja zerokuponowa nie wypłaca niczego po drodze, więc tego problemu nie ma – cała kwota pracuje według rentowności z dnia zakupu.
Różnica przekłada się na zastosowanie. Obligacja kuponowa daje regularny dopływ gotówki, przydatny np. do pokrywania bieżących wydatków. Obligacja zerokuponowa dostarcza jedną, znaną z góry kwotę w konkretnym dniu.
Zalety i wady obligacji zerokuponowych
Obligacje zerokuponowe pasują do celów z konkretną datą, ale ich cena mocniej reaguje na zmiany stóp procentowych, a stała kwota wykupu nie chroni przed inflacją.
Przewidywalność. Kto za 2 lata planuje wydatek, np. wkład własny na mieszkanie, może dobrać obligację z wykupem w tym terminie. Kwota wykupu jest zapisana w warunkach emisji, a wahania ceny w międzyczasie nie mają znaczenia, jeśli obligacja zostaje w portfelu do końca.
Brak ryzyka reinwestycji. Rentowność ustalona przy zakupie obowiązuje dla całej zainwestowanej kwoty aż do wykupu. Inwestor nie musi szukać miejsca dla wypłacanych odsetek.
Prostota. Cały zysk pojawia się w jednej płatności. Inwestor nie śledzi terminów kuponów i rozlicza dochód raz, a nie co roku.
Ryzyko stopy procentowej. Gdy stopy procentowe rosną, nowe obligacje oferują wyższą rentowność, więc cena starszych spada – tak, by ich rentowność zrównała się z rynkiem. Obligacje zerokuponowe reagują silniej, bo cały ich przepływ pieniężny przypada na koniec1. Przykład: 10-letnia obligacja zerokuponowa wyceniona przy rentowności 4% traci ok. 9,1% wartości, gdy rentowność rośnie do 5%. Obligacja kuponowa o tym samym terminie i kuponie 4% traci w tej sytuacji ok. 7,7%. Strata dotyczy tylko inwestora, który sprzedaje przed wykupem – w dniu wykupu emitent i tak wypłaca nominał. Więcej o tym mechanizmie przeczytasz w odpowiedzi na pytanie, kiedy obligacje spadają.
Inflacja. Kwota wykupu jest stała, a ceny w gospodarce rosną. Jeśli inflacja przez cały okres przewyższy rentowność obligacji, realna wartość pieniędzy otrzymanych przy wykupie okaże się niższa niż w dniu zakupu.
Ryzyko emitenta. Inwestor nie odzyskuje części pieniędzy w trakcie, tak jak przy kuponach. Jeśli emitent nie zapłaci w dniu wykupu, zagrożona jest cała kwota. Przy obligacjach Skarbu Państwa to ryzyko jest niskie, przy obligacjach firm – wyraźnie wyższe.
Płynność. Sprzedaż przed terminem wymaga znalezienia kupującego na rynku wtórnym. Na giełdzie obroty bywają niskie, a różnica między ceną kupna i sprzedaży (spread) – szeroka, co obniża wynik.
Pozostałe słabe strony obligacji opisuje odpowiedź na pytanie, jakie są minusy obligacji skarbowych.
Obligacje zerokuponowe w Polsce: seria OK i bony skarbowe
W Polsce najbardziej znane obligacje zerokuponowe to hurtowe obligacje skarbowe serii OK, które osoba prywatna kupi przez rachunek maklerski na rynku Catalyst, a nie w ofercie obligacji oszczędnościowych.
Seria OK to krótkoterminowe obligacje zerokuponowe Skarbu Państwa. Ich nominał wynosi 1000 zł, a nazwa koduje datę wykupu. Przykładowo seria OK0129, wyemitowana w maju 2026 roku, zostanie wykupiona 25 stycznia 2029 roku2.
Na rynku pierwotnym obligacje OK sprzedawane są w przetargach, w których uczestniczą banki, w tym Dealerzy Skarbowych Papierów Wartościowych4. Osoba prywatna nabędzie je na rynku wtórnym – na Catalyst, czyli giełdowym rynku obligacji prowadzonym przez GPW5. Potrzebny jest do tego rachunek maklerski, a obligacje można trzymać także na maklerskim IKE lub IKZE.
Bony skarbowe to krótkoterminowe papiery dłużne Skarbu Państwa z terminem wykupu nie dłuższym niż rok – od 1 do 52 tygodni6. Działają na tej samej zasadzie – Ministerstwo Finansów sprzedaje je z dyskontem w przetargach, a przy wykupie wypłaca nominał6.
Obligacji zerokuponowych nie należy mylić z detalicznymi obligacjami oszczędnościowymi, np. TOS czy EDO. Te kupuje się po nominale 100 zł, a zysk wynika z oprocentowania naliczanego od nominału i kapitalizowanego co roku7. Nawet jeśli odsetki trafiają do inwestora dopiero przy wykupie, nie są dyskontem. Ich zyski możesz policzyć w kalkulatorze obligacji skarbowych.
Za granicą najbardziej znanym przykładem są amerykańskie bony skarbowe (T-bills) oraz STRIPS, czyli obligacje skarbowe USA rozdzielone na osobne papiery zerokuponowe – każda płatność odsetek i zwrot kapitału stają się oddzielnym instrumentem3.
Podatek od obligacji zerokuponowych – 19% od dyskonta
Zysk z obligacji zerokuponowej, czyli dyskonto, podlega 19% podatkowi od dochodów kapitałowych (tzw. podatek Belki), płaconemu jednorazowo przy wykupie lub sprzedaży, a nie co roku8.
Podstawą opodatkowania jest różnica między kwotą wykupu (albo ceną sprzedaży) a ceną zakupu powiększoną o koszty, np. prowizję maklerską8. Podatek nie obejmuje całego nominału, bo zwrot zainwestowanego kapitału nie jest dochodem.
W przykładzie z obligacją za 924,56 zł dyskonto wynosi 75,44 zł. Podatek to ok. 14,33 zł, więc na rękę zostaje ok. 61,11 zł (bez uwzględnienia prowizji).
Brak kuponów oznacza brak podatku w trakcie trwania obligacji. Przy obligacji kuponowej podatek pomniejsza każdą wypłatę odsetek, a przy zerokuponowej cała kwota przed opodatkowaniem pracuje aż do wykupu.
Przy obligacjach o terminie wykupu co najmniej rok, notowanych na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu (np. Catalyst), dom maklerski nie ma obowiązku pobrania podatku od dyskonta8. Wtedy inwestor sam wykazuje dochód w zeznaniu PIT-38 za rok, w którym nastąpił wykup lub sprzedaż8. Obligacje kupione na IKE lub IKZE korzystają z ulg podatkowych tych kont na zasadach opisanych w hasłach o IKE i IKZE9. Pozostałe pojęcia związane z obligacjami i podatkami wyjaśnia nasz słownik inwestora.
jako źródło wiadomości w Google