Co to jest IKZE?
IKZE to dobrowolne konto emerytalne, na którym sam odkładasz pieniądze na przyszłość, a w zamian co roku odliczasz wpłaty od dochodu i płacisz niższy podatek.
Pełna nazwa brzmi Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Należy ono do tak zwanego III filaru, czyli dobrowolnej części polskiego systemu emerytalnego. Pierwszy i drugi filar to obowiązkowe składki w ZUS - III filar zakłada sam zainteresowany, jeśli chce mieć dodatkowy kapitał na starość.
Konto działa na podstawie ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego, a samo IKZE funkcjonuje od 1 stycznia 2012 r. Państwo wprowadziło je z prostego powodu: chce zachęcić obywateli, by sami gromadzili pieniądze na okres po zakończeniu pracy. Narzędziem tej zachęty jest preferencja podatkowa polegająca na odliczaniu wpłat od podstawy opodatkowania PIT.
Gdzie można założyć IKZE
IKZE nie prowadzi jedna instytucja - masz wybór, a od niego zależy, w co zainwestujesz swoje wpłaty. Konto otworzysz między innymi w:
- dobrowolnym funduszu emerytalnym (DFE) prowadzonym przez powszechne towarzystwo emerytalne,
- towarzystwie funduszy inwestycyjnych (TFI),
- domu maklerskim, jeśli chcesz samodzielnie kupować akcje i obligacje,
- zakładzie ubezpieczeń na życie,
- banku.
Każda z tych instytucji oferuje inny sposób pomnażania pieniędzy. W domu maklerskim sam decydujesz o zakupie akcji, a w banku środki leżą na bezpiecznej lokacie. Popularnym wyborem w domu maklerskim są ETF-y na S&P 500. Wybór zależy od tego, ile ryzyka akceptujesz.
Co dzieje się z pieniędzmi po śmierci oszczędzającego
Kapitał na IKZE nie przepada w razie śmierci właściciela konta. Środki podlegają dziedziczeniu - trafiają do osób wskazanych w umowie jako uprawnione albo do spadkobierców na zasadach ogólnych.
Spadkobierca ma dwie drogi. Może odebrać pieniądze gotówką, ale wtedy zapłaci od nich zryczałtowany podatek w wysokości 10%. Druga opcja to przeniesienie odziedziczonych środków na własne IKZE - taki transfer jest wolny od podatku.1
Przykład: jeśli dziedziczysz 50 000 zł i wybierzesz wypłatę gotówki, do ręki dostaniesz 45 000 zł. Jeśli przeniesiesz tę kwotę na swoje konto IKZE, zachowasz pełne 50 000 zł i będziesz je dalej pomnażać.
Jak działa IKZE i jakie są jego najważniejsze zasady?
Działanie IKZE opiera się na dwóch filarach: co roku wpłacasz pieniądze w granicach ustalonego limitu i odliczasz je od dochodu, a zyski z inwestycji rosną bez podatku przez cały czas trwania umowy.
To dwie odrębne korzyści, które działają jednocześnie. Pierwsza dotyczy podatku dochodowego (PIT) i pojawia się co roku przy rozliczeniu. Druga dotyczy podatku od zysków z inwestycji i działa przez wszystkie lata oszczędzania.
Ile można wpłacić w ciągu roku
Wpłaty na IKZE mają górną granicę, którą ustala się co roku. Limit nie jest stałą kwotą - to wielokrotność przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce, dlatego rośnie z roku na rok.
Obowiązują dwa progi. Osoba zatrudniona na etacie może wpłacić maksymalnie 1,2-krotność tego przeciętnego wynagrodzenia. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ma limit podwyższony - wynosi on 1,8-krotność przeciętnego wynagrodzenia.2
| Kto oszczędza | Roczny limit wpłaty |
|---|
| Osoba fizyczna (np. etat) | 1,2 × przeciętne prognozowane wynagrodzenie |
| Osoba samozatrudniona | 1,8 × przeciętne prognozowane wynagrodzenie |
Nie musisz wpłacać regularnie ani co miesiąc. Sam decydujesz, kiedy i ile odkładasz w danym roku - jedyny warunek to nieprzekroczenie rocznego limitu. Możesz wpłacić całość jednym przelewem w grudniu albo rozłożyć kwotę na dwanaście rat.
Zyski rosną bez podatku Belki
Standardowo każdy zysk z inwestycji jest obciążony 19-procentowym podatkiem od zysków kapitałowych, zwanym potocznie podatkiem Belki.3 Na IKZE ten podatek nie jest pobierany w trakcie trwania inwestycji.
Dotyczy to wszystkich rodzajów zysku: odsetek od lokat, dywidend z akcji, a także wzrostu wartości jednostek funduszy. Pieniądze, które normalnie oddałbyś fiskusowi, dalej pracują i pomnażają się – to efekt procentu składanego – przez kolejne lata.
Z odroczenia podatku wynika druga zaleta - swoboda zmiany strategii. Możesz sprzedać akcje albo zamienić jeden fundusz na inny w obrębie konta i nie zapłacisz od tej operacji podatku od razu. Dzięki temu reagujesz na zmiany na rynku bez podatkowej kary za każdą decyzję.
Jak wyglądają zasady wypłaty pieniędzy z IKZE?
Sposób i koszt wypłaty zależą od momentu, w którym sięgasz po pieniądze: po osiągnięciu wieku emerytalnego płacisz niski ryczałt 10%, a przy wcześniejszej rezygnacji rozliczasz całość według zwykłej skali podatkowej PIT.
To kluczowa różnica całego mechanizmu. IKZE nagradza cierpliwość - preferencyjna stawka przysługuje tylko tym, którzy dotrwają do końca. Wcześniejsze wycofanie jest możliwe, ale kosztuje więcej.
Wypłata standardowa, czyli po spełnieniu warunków
Zgodnie z ustawą o IKE i IKZE, aby skorzystać z preferencyjnych zasad, musisz spełnić dwa warunki naraz. Pierwszy to wiek - kończysz 65 lat. Drugi to staż - wpłaty trafiały na konto przez co najmniej 5 dowolnych lat kalendarzowych.4
Po spełnieniu obu warunków od całej wypłacanej kwoty pobiera się ryczałt w wysokości 10%. Co istotne, podatek obejmuje nie tylko wypracowany zysk, lecz również wpłacony przez lata kapitał.
Pieniądze odbierzesz na dwa sposoby. Możesz pobrać wszystko jednorazowo albo rozłożyć wypłatę na raty przez okres co najmniej 10 lat - chyba że wpłaty trwały krócej, wtedy okres rat może być równy okresowi wpłat.
Przedterminowy zwrot, czyli wycofanie przed czasem
Pieniądze z IKZE możesz wyjąć przed 65. rokiem życia, ale obowiązuje wtedy zasada „wszystko albo nic”. Nie da się wypłacić części środków - częściowy zwrot jest dostępny tylko dla IKE, a wcześniejszy zwrot z IKZE wymaga zamknięcia konta i likwidacji całej inwestycji.
Wycofana kwota liczy się jako przychód z innych źródeł w roku zwrotu. Musisz wykazać ją w rocznym zeznaniu PIT, a opodatkowanie następuje według skali podatkowej, czyli stawką 12% lub 32%.
To zmienia rachunek z korzyści na koszt. Ulgę, którą odliczałeś przez lata, oddajesz w jednym roku według swojej zwykłej stawki - często wyższej niż preferencyjne 10%, które przysługiwałoby po 65. roku życia.
Czy IKZE się opłaca?
Opłacalność IKZE zależy od stawki podatku, jaką płacisz w okresie wpłat: im wyższy Twój podatek dochodowy, tym większy zysk, bo różnica między ulgą na wejściu a 10-procentowym ryczałtem na wyjściu rośnie.
Cała ekonomia tego konta sprowadza się do jednego porównania. Na początku odzyskujesz tyle, ile wynosi Twoja stawka podatku. Na końcu oddajesz 10%. Im większa odległość między tymi liczbami, tym więcej zostaje w Twojej kieszeni.
Najwięcej zyskuje osoba w drugim progu podatkowym, która płaci 32%. Z każdego 1000 zł wpłaconego na IKZE urząd skarbowy zwraca jej 320 zł, a na końcu pobierze tylko 100 zł ryczałtu - różnica to 220 zł na każdym tysiącu.
Przedsiębiorca na podatku liniowym płaci 19%.5 Z 1000 zł wpłaty odzyskuje 190 zł, zachowując prawo do 10-procentowego ryczałtu przy wypłacie. To stabilna, przewidywalna korzyść.
Oszczędzający w pierwszym progu (12%) zyskuje najmniej na samej różnicy stawek - z 1000 zł odzyska 120 zł, a odda 100 zł, więc czysta różnica to 20 zł, czyli 2 punkty procentowe. Dodatkowy zysk daje mu jednak odroczony podatek Belki, dzięki któremu obraca pełną kwotą przez całe dekady.
| Stawka podatku w okresie wpłat | Zwrot z 1000 zł wpłaty | Podatek przy wypłacie po 65. r.ż. | Różnica na korzyść oszczędzającego |
|---|
| 32% (drugi próg) | 320 zł | 100 zł | 220 zł |
| 19% (podatek liniowy) | 190 zł | 100 zł | 90 zł |
| 12% (pierwszy próg) | 120 zł | 100 zł | 20 zł |
Kiedy opłacalność maleje
IKZE traci sens, gdy nie masz od czego odliczyć wpłat. Osoba bez dochodów opodatkowanych według skali - na przykład student bez pracy - nie ma podstawy opodatkowania, więc coroczna ulga jej nie obejmie.
Drugie ryzyko to niska płynność finansowa. Jeśli możesz nagle potrzebować całości oszczędności, grozi Ci przedterminowy zwrot. Wycofana kwota dolicza się wtedy do dochodu i potrafi wepchnąć Cię do drugiego progu - zamiast 10% zapłacisz od części środków aż 32%.
IKZE w pigułce - zalety i wady
| Zalety | Wady |
|---|
| Coroczna ulga w PIT obniża podatek już teraz | Pieniądze są związane aż do 65. roku życia |
| Zyski rosną bez 19-procentowego podatku Belki | Wcześniejszy zwrot możliwy tylko w całości |
| Niski ryczałt 10% przy wypłacie po 65. r.ż. | Przy zwrocie przed czasem podatek wg skali (12% lub 32%) |
| Środki podlegają dziedziczeniu | Roczny limit wpłat ogranicza skalę korzyści |
| Sam wybierasz instytucję i sposób inwestowania | Korzyść maleje przy niskich lub zerowych dochodach |
Powyższe zestawienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady inwestycyjnej. Decyzję o założeniu IKZE warto skonfrontować z własną sytuacją podatkową oraz planowanym horyzontem oszczędzania. Szczegółowe porównanie IKZE z IKE i rachunkiem maklerskim znajdziesz w artykule IKE, IKZE czy konto maklerskie – co wybrać na start?
