Jak działa giełda?

Giełda papierów wartościowych to regulowana platforma handlowa. Spółki pozyskują na niej kapitał przez emisję akcji, a inwestorzy kupują i sprzedają te udziały według gry popytu i podaży.

Poniżej rozkładamy ten mechanizm na trzy części: czym jest akcja, jak ustala się jej cena oraz kto pilnuje, by handel przebiegał uczciwie.

Czym jest akcja?

Akcja to ułamkowa część własności spółki, która daje posiadaczowi prawa korporacyjne i majątkowe. Wynika to z konstrukcji spółki akcyjnej, w której kapitał zakładowy dzieli się na akcje o równej wartości nominalnej.¹

Prawa korporacyjne oznaczają wpływ na firmę, na przykład głos na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy. Prawa majątkowe oznaczają udział w zyskach, na przykład dywidendę, czyli wypłatę części zysku spółki.²

Wyobraź sobie, że spółka wyemitowała 1 000 000 akcji, a Ty kupujesz 100 z nich. Posiadasz wtedy 0,01% firmy i tyle samo głosów oraz prawa do zysku.

Jak popyt i podaż ustalają cenę akcji?

Kurs akcji rośnie, gdy kupujących jest więcej niż sprzedających, a spada, gdy przeważają sprzedający.

Kurs to po prostu aktualna cena akcji na giełdzie. Każda transakcja to spotkanie dwóch stron: ktoś chce kupić po określonej cenie, a ktoś inny chce po niej sprzedać.

Przykład: jeśli spółka ogłasza rekordowe zyski, wielu inwestorów chce kupić jej akcje. Rośnie popyt, sprzedających jest mniej, więc cena idzie w górę, aż znajdzie nowy poziom równowagi.

Jaką rolę pełni giełda i nadzór finansowy?

Giełda organizuje handel, a organy nadzoru pilnują, by przebiegał uczciwie i bezpiecznie.

Giełda, na przykład Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW), organizuje obrót instrumentami finansowymi, czyli kojarzy zlecenia kupna i sprzedaży.³ Samego rozliczenia i rozrachunku transakcji, dzięki którym kupujący staje się właścicielem akcji, a sprzedający otrzymuje pieniądze, dokonuje odrębna instytucja: Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych (KDPW) wraz ze spółką KDPW_CCP.⁴

Nad całością czuwa organ nadzoru, w Polsce Komisja Nadzoru Finansowego (KNF). Jego zadaniem jest przejrzystość rynku, równy dostęp do informacji dla wszystkich inwestorów oraz ochrona uczestników rynku.⁵ W praktyce oznacza to, że spółka nie może ukrywać ważnych faktów przed jednymi inwestorami, a ujawniać ich innym.

Plusy i minusy giełdy z perspektywy uczestnika

Giełda, jak każdy mechanizm finansowy, ma dwie strony. Poniższa tabela zestawia jej korzyści i zagrożenia.

Plusy	Minusy
Płynność: akcje wielu spółek można sprzedać w ciągu sekund w godzinach handlu.	Zmienność: cena akcji potrafi mocno wahać się z dnia na dzień.
Przejrzystość: notowane spółki mają obowiązek publikować informacje o swojej sytuacji, w tym informacje poufne wymagane rozporządzeniem MAR.⁶	Ryzyko straty: wartość inwestycji może spaść poniżej ceny zakupu.
Dostęp do kapitału: firmy finansują rozwój, a inwestorzy uczestniczą w tym rozwoju.	Wpływ emocji: strach i chciwość skłaniają do kupna na szczycie i sprzedaży na dołku.
Nadzór: instytucje takie jak KNF ograniczają nadużycia i chronią uczestników rynku.⁵	Ograniczenia nadzoru: żadna instytucja nie gwarantuje zysku ani nie usuwa ryzyka rynkowego.

Zestawienie pokazuje, że giełda to narzędzie o realnych korzyściach i realnych zagrożeniach. Zrozumienie obu stron to punkt wyjścia do dalszej nauki o tym, w co inwestować jako początkujący.

Źródła tekstu

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. ↩
Komisja Nadzoru Finansowego. Prawa i obowiązki akcjonariuszy spółek publicznych. ↩
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Grupa Kapitałowa GPW. ↩
KDPW_CCP. Rozliczenia transakcji – obrót zorganizowany. ↩
Komisja Nadzoru Finansowego. Zadania KNF. ↩ ↩²
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Obowiązki informacyjne. ↩