Stopa zwrotu – co to jest?
Stopa zwrotu to zysk albo strata z inwestycji wyrażona jako procent zainwestowanej kwoty.
Dzięki temu jedną liczbą można porównać inwestycje o zupełnie różnej skali. Zysk 500 zł z 5 000 zł i zysk 5 000 zł z 50 000 zł to w złotówkach dwa różne wyniki, ale ta sama stopa zwrotu – 10%. W angielskich materiałach to pojęcie występuje jako rate of return.
Stopa zwrotu zawsze dotyczy konkretnego okresu: miesiąca, roku albo całego czasu trwania inwestycji. Bez podanego okresu liczba niewiele mówi – 10% w rok to zupełnie inny wynik niż 10% w dziesięć lat. Stopa zwrotu może też być ujemna i wtedy pokazuje stratę.
Warto odróżniać stopę zwrotu historyczną od oczekiwanej. Historyczna to wynik, który już się wydarzył, np. zysk funduszu w zeszłym roku. Oczekiwana to założenie na przyszłość, np. liczba wpisywana do kalkulatora inwestycyjnego.
Sama stopa zwrotu nie mówi nic o ryzyku, a inwestycje o wyższej oczekiwanej stopie zwrotu zwykle wiążą się z wyższym ryzykiem straty1 - więcej o tym w haśle ryzyko giełdowe.
Jak obliczyć stopę zwrotu? Wzór i przykład
Stopę zwrotu oblicza się, dzieląc zysk przez zainwestowany kapitał i mnożąc wynik przez 100%.
Stopa zwrotu = (wartość końcowa − wartość początkowa) / wartość początkowa × 100%
Przykład: inwestor kupuje jednostki funduszu za 10 000 zł, a po roku są one warte 11 200 zł. Zysk wynosi 1 200 zł, więc stopa zwrotu to 1 200 / 10 000 × 100% = 12%.
Ten sam wzór pokazuje stratę. Jeśli 10 000 zł zmaleje do 9 500 zł, stopa zwrotu wynosi −500 / 10 000 × 100% = −5%.
Prosty wzór działa dla jednej wpłaty na starcie. Gdy inwestor regularnie dopłaca pieniądze, każda wpłata pracuje przez inny czas, więc zysku nie można po prostu podzielić przez sumę wpłat. Do takich sytuacji służą bardziej złożone metody, np. wewnętrzna stopa zwrotu (IRR).
Roczna stopa zwrotu pozwala porównać inwestycje
Całkowita stopa zwrotu pokazuje wynik za cały okres, a średnioroczna przelicza go na równe tempo wzrostu w każdym roku – dopiero ona pozwala porównać inwestycje trwające różnie długo.
Całkowita stopa zwrotu odpowiada na pytanie „ile zarobiłem w sumie?”. Jeśli 10 000 zł po 5 latach jest warte 15 000 zł, całkowita stopa zwrotu wynosi 50%. Ta liczba nie pozwala jednak porównać tej inwestycji z roczną lokatą ani z funduszem, który działa od 12 lat.
Do takich porównań służy średnioroczna stopa zwrotu, nazywana też CAGR (compound annual growth rate). To stałe tempo wzrostu, które – powtarzane co roku – doprowadziłoby inwestycję do tego samego wyniku końcowego.2
CAGR = (wartość końcowa / wartość początkowa)^(1 / liczba lat) − 1
W przykładzie: (15 000 / 10 000)^(1/5) − 1 = 1,5^0,2 − 1 ≈ 8,45% rocznie. Sprawdzenie: 10 000 zł rosnące o 8,45% rocznie po 5 latach daje 15 000 zł. Gdyby inwestycja rosła o 10% rocznie, po 5 latach byłaby warta ok. 16 105 zł, a nie 15 000 zł.
Dlaczego nie wystarczy podzielić wyniku przez liczbę lat
Podzielenie całkowitej stopy zwrotu przez liczbę lat zawyża wynik, bo pomija procent składany.
Zysk z każdego roku dołącza do kapitału i w kolejnych latach sam zarabia. Dlatego 50% w 5 lat to nie 10% rocznie, tylko ok. 8,45%. Mechanizm opisujemy szerzej w haśle procent składany.
Prosta średnia potrafi wręcz zamienić stratę w „zero”. Załóżmy, że inwestycja zyskała 50% w pierwszym roku i straciła 50% w drugim. Średnia arytmetyczna to 0%, ale 10 000 zł najpierw urosło do 15 000 zł, a potem spadło do 7 500 zł. Średnioroczna stopa zwrotu wynosi w tym przypadku ok. −13,4%.
Z tego powodu przy wieloletnich wynikach funduszy czy indeksów warto sprawdzić, czy podano średnią arytmetyczną, czy średnioroczną stopę zwrotu (CAGR). Przy dużych wahaniach te dwie liczby mogą się znacząco różnić.
Realna stopa zwrotu pokazuje zysk po inflacji
Nominalna stopa zwrotu mówi, o ile wzrosła liczba złotówek, a realna – o ile wzrosło to, co można za nie kupić.
Stopę nominalną podają banki, fundusze i kalkulatory. Realna stopa zwrotu uwzględnia inflację, czyli wzrost cen. Jeśli lokata dała 5%, a ceny w sklepach wzrosły o 5%, inwestor ma więcej złotówek, ale może za nie kupić dokładnie tyle samo co rok wcześniej.
Realną stopę zwrotu liczy się wzorem Fishera.3 Wersja przybliżona wystarcza do szybkich szacunków:
Realna stopa zwrotu ≈ nominalna stopa zwrotu − inflacja
Wersja dokładna uwzględnia to, że inflacja „zjada” również sam zysk:
Realna stopa zwrotu = (1 + nominalna stopa zwrotu) / (1 + inflacja) − 1
Przy niskiej inflacji obie wersje dają podobny wynik. Lokata na 6% przy inflacji 4% daje realnie ok. 2% według wzoru przybliżonego i 1,06 / 1,04 − 1 ≈ 1,92% według dokładnego.
Przy wysokiej inflacji różnica rośnie. W 2022 r. ceny towarów i usług konsumpcyjnych w Polsce wzrosły średnio o 14,4% w porównaniu z 2021 r.4 Roczna lokata na 6% dałaby wtedy realnie −8,4% według wzoru przybliżonego, a dokładnie: 1,06 / 1,144 − 1 ≈ −7,3%. W obu wersjach widać to samo: mimo zysku w złotówkach oszczędności straciły siłę nabywczą.
Niższa realna stopa zwrotu wydłuża też czas potrzebny do podwojenia siły nabywczej kapitału. Szybko oszacuje go reguła 72 – wystarczy podstawić do niej stopę realną zamiast nominalnej.
Stopa zwrotu netto – po podatku Belki i kosztach
Stopa zwrotu brutto to wynik przed podatkiem i opłatami, a netto – to, co faktycznie zostaje inwestorowi.
Od zysków kapitałowych w Polsce, np. odsetek, dywidend czy zysku ze sprzedaży akcji, płaci się 19% podatku Belki.5 Przykład: z 10 000 zł inwestycja przynosi 800 zł zysku, czyli 8% brutto. Podatek wynosi 152 zł, więc na rękę zostaje 648 zł, czyli 6,48% netto.
Stopę zwrotu obniżają też koszty: prowizje maklerskie i opłaty za zarządzanie funduszem. Opłata pobierana co roku, np. wyrażona wskaźnikiem TER, zmniejsza wynik w każdym roku trwania inwestycji. Inaczej opodatkowane są zyski na kontach IKE i IKZE, dlatego porównując stopy zwrotu, warto wiedzieć, czy dotyczą zwykłego rachunku.
Całkowita stopa zwrotu uwzględnia dywidendy
Stopa zwrotu liczona tylko ze zmiany kursu zaniża wynik akcji i funduszy wypłacających dywidendy – pełny obraz daje całkowita stopa zwrotu (total return).
Całkowita stopa zwrotu = (zmiana kursu + dywidendy) / cena zakupu × 100%
Przykład: inwestor kupuje akcję za 100 zł. Po roku kurs wynosi 104 zł, a spółka wypłaciła w tym czasie 5 zł dywidendy. Stopa zwrotu z samego kursu to 4%, ale całkowita stopa zwrotu wynosi (4 + 5) / 100 × 100% = 9% przed podatkiem.
Ta różnica dotyczy też indeksów giełdowych. Na GPW indeks WIG20 jest indeksem cenowym, liczonym wyłącznie z cen akcji.6 WIG uwzględnia również dywidendy i prawa poboru, zakładając ich reinwestowanie – to tzw. indeks dochodowy.7 Wersją WIG20 z dywidendami jest osobny indeks WIG20TR. Porównując wyniki dwóch inwestycji, warto sprawdzić, czy obie stopy zwrotu liczono w ten sam sposób.
Jak czytać stopę zwrotu w naszych kalkulatorach
Nasze kalkulatory przyjmują stałą, roczną i nominalną stopę zwrotu (w kalkulatorze obligacji – oprocentowanie według warunków emisji), a wynik pokazują w złotówkach. Podatek uwzględniają różnie, a inflację mogą dodatkowo przeliczyć na dzisiejsze pieniądze.
Stopa wpisana do kalkulatora działa tak samo w każdym roku. Prawdziwy rynek tak się nie zachowuje: akcje potrafią w jednym roku zyskać kilkadziesiąt procent, a w kolejnym stracić. Wynik kalkulatora to więc scenariusz dla przyjętego założenia, a nie prognoza. Dlatego kalkulator inwestycyjny i kalkulator S&P 500 pokazują też wynik przy stopie o 3 punkty procentowe niższej i wyższej.
Kalkulatory pokazują wynik w złotówkach, a nie w procentach: wartość końcową, sumę wpłat i zysk. Przy regularnych wpłatach zysku nie należy dzielić przez sumę wpłat i porównywać z wpisaną stopą roczną. Przykład: 10 000 zł na start i 500 zł co miesiąc przez 20 lat przy 7% rocznie daje przed podatkiem ok. 294 tys. zł, z czego 130 tys. zł to wpłaty. Zysk to ok. 126% sumy wpłat, choć sama pierwsza wpłata urosłaby w tym czasie o ok. 287% – późniejsze wpłaty po prostu pracowały krócej.
Większość kalkulatorów ma opcję „Pokaż wynik po inflacji”, która przelicza kwotę z przyszłości na dzisiejsze pieniądze. W kalkulatorze obligacji skarbowych zakładana inflacja służy do wyliczenia oprocentowania obligacji indeksowanych i do przeliczenia wyniku. Podatek Belki zawsze liczymy od zysku nominalnego, bo tak nalicza go urząd skarbowy – bez korekty o inflację.5
Wpisana stopa oznacza średni roczny wzrost wartości: przy 7% kapitał rośnie dokładnie o 7% w ciągu roku. Tak podaje się wyniki funduszy, ETF-ów i indeksów, więc kalkulatory nie doliczają do nich osobnej kapitalizacji. Wybór kapitalizacji (dziennej, miesięcznej, kwartalnej lub rocznej) ma tylko kalkulator procentu składanego, bo lokaty i konta oszczędnościowe podają oprocentowanie nominalne.
Koszty funduszu (TER) wpiszesz osobno w kalkulatorze inwestycyjnym, w sekcji „Koszty i zmiany wpłat” – kalkulator pokaże wtedy, ile zabiorą opłaty. W pozostałych kalkulatorach najprościej wpisać stopę zwrotu już pomniejszoną o koszty – np. ok. 6,5% zamiast 7% przy funduszu pobierającym 0,5% rocznie. Wyjątkiem jest wariant „Invesco S&P 500” w kalkulatorze S&P 500, którego stopa 10,5% według opisu w kalkulatorze uwzględnia już koszty TER. Inne pojęcia, które pojawiają się w kalkulatorach, wyjaśnia nasz słownik inwestora.
jako źródło wiadomości w Google