Inflacja – co to jest?
Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen towarów i usług w gospodarce, przez który pieniądz traci siłę nabywczą – za tę samą kwotę można kupić mniej niż wcześniej.
Po angielsku to samo zjawisko nazywa się inflation. Słowo „ogólny” ma tu znaczenie: o inflacji nie świadczy podwyżka jednego produktu, np. masła. Liczy się średnia zmiana cen setek towarów i usług, od chleba, przez czynsz, po bilet do kina.
Najprościej pokazać to na przykładzie. Jeśli koszyk zakupów kosztuje dziś 100 zł, a inflacja wynosi 4%, za rok ten sam koszyk będzie kosztował ok. 104 zł. Banknot 100 zł się nie zmienił, ale kupi się za niego mniej – to właśnie spadek siły nabywczej pieniądza.
Odwrotne zjawisko, czyli spadek ogólnego poziomu cen, to deflacja. Inflacja pojawia się najczęściej wtedy, gdy ludzie i firmy chcą kupować więcej, niż gospodarka jest w stanie wyprodukować, albo gdy rosną koszty produkcji – np. ceny energii, paliw czy płace. Wzrost cen napędzają też oczekiwania: jeśli wszyscy spodziewają się podwyżek, firmy podnoszą ceny z wyprzedzeniem.
Jak mierzy się inflację? Wskaźnik CPI liczony przez GUS
W Polsce inflację mierzy Główny Urząd Statystyczny (GUS) za pomocą wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych, w skrócie CPI (Consumer Price Index).
CPI pokazuje, jak zmieniła się cena tzw. koszyka – zestawu towarów i usług, które kupują gospodarstwa domowe. Ankieterzy GUS co miesiąc notują ceny w sklepach i punktach usługowych w całym kraju. Część cen GUS zbiera też przez internet albo pobiera bezpośrednio z systemów firm, np. sieci handlowych.1 Nie każdy produkt liczy się tak samo: większe znaczenie (wagę) mają te grupy, na które ludzie wydają więcej pieniędzy.
Wagi ustala się na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych, czyli tego, na co przeciętnie wydawano pieniądze w poprzednim roku.1 W 2026 r. największy udział w koszyku mają:2
Inflację podaje się najczęściej w ujęciu rok do roku (r/r), czyli w porównaniu z tym samym miesiącem poprzedniego roku. Tę liczbę słychać w wiadomościach. Ujęcie miesiąc do miesiąca (m/m) pokazuje zmianę cen tylko względem poprzedniego miesiąca.
GUS publikuje dane za każdy miesiąc dwa razy. Pod koniec danego miesiąca podaje szybki szacunek, a w połowie kolejnego – pełne dane z podziałem na kategorie.3 Dodatkowo NBP publikuje miary inflacji bazowej. Najczęściej cytowana z nich to inflacja po wyłączeniu cen żywności i energii, czyli tych, które wahają się najmocniej.4
Warto pamiętać, że CPI to średnia dla całego kraju. Inflacja odczuwana przez konkretną rodzinę może być wyższa lub niższa – zależy od tego, na co wydaje ona najwięcej. Osoba, która dużo jeździ samochodem, mocniej odczuje drożejące paliwa niż ktoś, kto dojeżdża rowerem.
Cel inflacyjny NBP to 2,5% ± 1 pkt proc
Narodowy Bank Polski dąży do tego, by inflacja CPI utrzymywała się w średnim okresie blisko 2,5%, z dopuszczalnym pasmem wahań od 1,5% do 3,5%.5
Taki cel obowiązuje od 2004 r.5 Sformułowanie „w średnim okresie” oznacza, że inflacja może przejściowo wychodzić poza pasmo, np. z powodu skoku cen energii – NBP nie musi sprowadzać jej do celu natychmiast.5 Zero inflacji nie jest celem, bo niewielki, przewidywalny wzrost cen ułatwia firmom planowanie i chroni gospodarkę przed deflacją, która zniechęca do wydawania pieniędzy.
Głównym narzędziem NBP są stopy procentowe, o których decyduje Rada Polityki Pieniężnej (RPP). Gdy inflacja jest za wysoka, RPP podnosi stopy. Kredyty stają się wtedy droższe, a lokaty lepiej oprocentowane, więc ludzie i firmy mniej wydają, a wzrost cen zwalnia. Ten mechanizm działa z opóźnieniem – pełny efekt widać zwykle po kilku kwartałach.
Na posiedzeniu 6–7 października 2026 r. RPP pozostawiła stopę referencyjną NBP bez zmian na poziomie 3,75%.6
Inflacja w Polsce we wrześniu 2026 r. wyniosła 4,0%
Według szybkiego szacunku GUS ceny towarów i usług konsumpcyjnych we wrześniu 2026 r. były o 4,0% wyższe niż rok wcześniej, a w porównaniu z sierpniem wzrosły o 0,7%.3
To odczyt powyżej górnej granicy pasma celu NBP (3,5%). W ostatnich miesiącach inflacja przyspieszała: w lipcu wynosiła 3,0%, w sierpniu 3,4%, a we wrześniu 4,0%.3 7 8 Głównym źródłem wzrostu były paliwa – ceny paliw do prywatnych środków transportu były we wrześniu o 36,1% wyższe niż przed rokiem, podczas gdy żywność i napoje bezalkoholowe potaniały o 0,5%.3 Pełne dane za wrzesień GUS opublikuje w połowie października.
Dla porównania, kilka lat temu inflacja była kilkukrotnie wyższa. W 2022 r. ceny wzrosły średnio o 14,4%, a w lutym 2023 r. inflacja osiągnęła szczyt na poziomie 18,4% r/r. W 2025 r. średnioroczna inflacja wyniosła 3,6%.9 10
Inflacja a oszczędności: pieniądze tracą siłę nabywczą
Pieniądze trzymane w gotówce lub na nieoprocentowanym koncie z każdym rokiem tracą część siły nabywczej – oszczędności chroni dopiero zysk wyższy od inflacji.
Tabela pokazuje, ile w dzisiejszych cenach będzie warte 10 000 zł odłożone „do skarpety” przy różnej średniej inflacji.
Ceny rosną jak procent składany: każdy kolejny rok podwyżek liczy się od wyższej podstawy. Dlatego 10 lat inflacji po 4% podnosi ceny nie o 40%, lecz o ok. 48%.
Ten efekt widać też w danych z ostatnich lat. Średnioroczna inflacja w Polsce wyniosła 5,1% w 2021 r., 14,4% w 2022 r., 11,4% w 2023 r. oraz po 3,6% w 2024 i 2025 r.9 Łącznie przeciętny poziom cen w 2025 r. był o ok. 44% wyższy niż w 2020 r. Oznacza to, że 10 000 zł trzymane w gotówce od 2020 r. miało w 2025 r. siłę nabywczą zaledwie ok. 6 960 zł.
Nawet oprocentowane oszczędności mogą tracić na wartości. Lokata z oprocentowaniem 4% rocznie daje po potrąceniu podatku Belki (19%) ok. 3,24% zysku. Przy inflacji 4% oszczędzający realnie traci więc ok. 0,7% rocznie.
Właśnie dlatego inwestorzy patrzą na realną stopę zwrotu, czyli zysk po uwzględnieniu inflacji – w przybliżeniu to stopa zwrotu pomniejszona o inflację. Sposób jej liczenia opisujemy w haśle stopa zwrotu.
Jak chronić oszczędności przed inflacją?
Żaden instrument nie daje pełnej i darmowej ochrony przed inflacją – inwestorzy łączą narzędzia powiązane z inflacją z aktywami, które w długim terminie rosną szybciej niż ceny, akceptując przy tym ryzyko.
Obligacje skarbowe indeksowane inflacją. W Polsce to m.in. 4-letnie obligacje COI i 10-letnie EDO. Od drugiego roku ich oprocentowanie to inflacja plus stała marża, więc zysk podąża za wzrostem cen. Szczegóły działania opisujemy w haśle obligacje indeksowane inflacją, a zysk można policzyć w kalkulatorze obligacji skarbowych.
Akcje. Część firm może przerzucać wyższe koszty na klientów, dlatego w długim terminie zyski spółek i ceny akcji mają szansę rosnąć szybciej niż inflacja. Światowe akcje w latach 1900–2024 przynosiły średnio ok. 5,2% rocznie ponad inflację.11 W krótkim okresie ich kursy potrafią jednak mocno spadać – także wtedy, gdy inflacja rośnie.
ETF-y. ETF to fundusz notowany na giełdzie, który odwzorowuje indeks, np. kilkaset lub kilka tysięcy spółek z całego świata. Pozwala tanio kupić szeroki koszyk akcji lub obligacji w jednej transakcji, ale jego wartość zmienia się razem z rynkiem.
Wybór zależy od tego, na jak długo inwestor odkłada pieniądze i jakie wahania jest w stanie zaakceptować. Pieniądze potrzebne za rok wymagają innego podejścia niż oszczędności na emeryturę za 30 lat. Pozostałe pojęcia związane z ochroną oszczędności wyjaśnia nasz słownik inwestora.
jako źródło wiadomości w Google